Đại Thắng Bạch Đằng Giang (09/04/1288) (Ngày 8 tháng 3 âm lịch năm Mậu Tý (09/04/1288))

Chiến trường: Phường Quảng Yên (Tỉnh Quảng Ninh) & Phường Thủy Nguyên (TP. Hải Phòng) · Tọa độ: 20.9358°N, 106.7906°E

Trần Quốc Tuấn nghiên cứu kỹ địa hình và thủy triều sông Bạch Đằng, cho đóng các bãi cọc gỗ lim, gỗ táu ở các cửa sông nhánh (sông Chanh, sông Kênh, sông Rút, Cao Quỳ) nhằm bịt đường tháo chạy của địch và ép hạm đội Nguyên dồn vào lòng sông chính. Sáng ngày 09/04/1288 khi triều lên, quân Trần khiêu chiến rồi giả thua nhử Ô Mã Nhi vào trận địa; khi nước triều rút mạnh, đại quân của hai vua Trần cùng quân Thánh Dực của Nguyễn Khoái đồng loạt vây đánh và thả bè lửa đốt cháy hạm đội giặc.

Bối cảnh chiến lược

Sau khi đoàn thuyền lương của Trương Văn Hổ bị Nhân Huệ Vương Trần Khánh Dư tiêu diệt ở Vân Đồn (tháng 2/1288), đại quân Nguyên ở Vạn Kiếp lâm vào nguy cơ tuyệt lương. Thoát Hoan quyết định rút về nước theo hai đường: bộ binh rút qua Lạng Sơn, còn toàn bộ thủy quân do Ô Mã Nhi, Phàn Tiếp chỉ huy rút theo đường sông Bạch Đằng.

Chỉ huy & Lực lượng tham chiến

Chỉ huy Đại Việt / Việt Nam: Quốc công Tiết chế Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn, Thượng hoàng Trần Thánh Tông, Vua Trần Nhân Tông, Nguyễn Khoái, Phạm Ngũ Lão

Chỉ huy đối phương: Tham chính Ô Mã Nhi (Omar - Bị bắt sống), Phàn Tiếp (Bị bắt sống), Tích Lệ Cơ Ngọc (Bị bắt sống) (Binh đoàn thủy quân Nguyên Mông (hơn 600 chiến thuyền và 4 vạn quân))

Diễn biến các giai đoạn chiến thuật (3 giai đoạn)

1. Giai đoạn 1: Bố trí hệ thống bãi cọc Yên Giang – Đồng Vạn Muối – Cao Quỳ (Tháng 2 – Đầu tháng 3 âm lịch năm Mậu Tý (03/1288)) — Quốc công Tiết chế Trần Quốc Tuấn huy động quân dân đóng hàng ngàn cọc gỗ tại các lạch sông Chanh, sông Rút, Đồng Vạn Muối và vùng Cao Quỳ (Thủy Nguyên), kết hợp bố trí quân mai phục sau dãy núi Tràng Kênh. Vị trí: Bãi cọc Yên Giang – Đồng Vạn Muối (Quảng Yên) & Tràng Kênh – Cao Quỳ (Thủy Nguyên).
2. Giai đoạn 2: Khiêu chiến nhử hạm đội Ô Mã Nhi từ sông Đá Bạc vào sông Bạch Đằng (Rạng sáng ngày 8 tháng 3 năm Mậu Tý (09/04/1288)) — Khi nước triều dâng cao mênh mông, đoàn thuyền Ô Mã Nhi từ sông Đá Bạc tiến vào sông Bạch Đằng. Quân Trần cho thuyền nhỏ ra khiêu chiến rồi giả thua rút chạy, nhử toàn bộ binh thuyền địch lọt sâu vào khu vực quyết chiến. Vị trí: Ngã ba sông Đá Bạc – sông Giá – thượng lưu Bạch Đằng.
3. Giai đoạn 3: Triều rút – Bè lửa thiêu chiến thuyền & Bắt sống Ô Mã Nhi, Phàn Tiếp (Trưa ngày 8 tháng 3 năm Mậu Tý (09/04/1288)) — Khi nước triều rút mạnh, thuyền địch tìm đường thoát ra các nhánh sông Chanh, sông Rút đều vướng chặt vào bãi cọc ngầm. Quân Thánh Dực của Nguyễn Khoái và đại quân hai vua Trần ập tới phóng bè lửa, thu hơn 400 thuyền và bắt sống Ô Mã Nhi, Phàn Tiếp. Vị trí: Cửa sông Chanh – Bến rừng Yên Giang (Quảng Ninh – Hải Phòng).

Kết quả & Ý nghĩa lịch sử

Toàn bộ đạo thủy quân Nguyên Mông bị xóa sổ: quân Trần thu giữ hơn 400 chiến thuyền, bắt sống nguyên soái Ô Mã Nhi, Phàn Tiếp và Tích Lệ Cơ Ngọc.

Trận thủy chiến tiêu diệt lớn nhất trong lịch sử trung đại Việt Nam, đập tan vĩnh viễn ý chí xâm lược Đại Việt của Hoàng đế nhà Nguyên Hốt Tất Liệt.