Chiến Dịch Chi Lăng – Xương Giang (Tháng 10 – 11/1427) (Ngày 08/10 đến ngày 03/11/1427 (Tháng 9 – Tháng 10 âm lịch năm Đinh Mùi))

Chiến trường: Xã Chi Lăng (Tỉnh Lạng Sơn) & Phường Bắc Giang (Tỉnh Bắc Ninh mới theo NQ 202/2025/QH15) · Tọa độ: 21.5764°N, 106.5653°E

Tướng Trần Lựu giữ ải Pha Lũy và ải Lưu liên tiếp giao chiến rồi giả thua rút lui khiến Liễu Thăng kiêu ngạo dẫn 100 kỵ binh tiên phong phóng ngựa đuổi theo. Ngày 10/10/1427, khi Liễu Thăng lọt vào thung lũng lầy lội dưới chân núi Mã Yên (Chi Lăng), phục binh của Lê Sát, Lưu Nhân Chú nhất tề đổ ra chém chết Liễu Thăng. Tiếp đó, nghĩa quân truy kích tiêu diệt Lương Minh ở Cần Trạm, bức tử Lý Khánh ở Phố Cát và vây diệt hoàn toàn tàn quân của Thôi Tụ – Hoàng Phúc trên cánh đồng Xương Giang ngày 03/11/1427.

Bối cảnh chiến lược

Tháng 10/1427, nhà Minh sai An Viễn Hầu Liễu Thăng dẫn 10 vạn quân từ Quảng Tây qua ải Pha Lũy (Lạng Sơn) và Mộc Thạnh dẫn 5 vạn quân từ Vân Nam qua ải Lê Hoa tiến vào giải vây cho Vương Thông ở Đông Quan. Bình Định Vương Lê Lợi và Nguyễn Trãi quyết định "hạ gấp thành Xương Giang trước khi viện binh tới" và tập trung lực lượng tinh nhuệ phục kích tiêu diệt đạo quân Liễu Thăng.

Chỉ huy & Lực lượng tham chiến

Chỉ huy Đại Việt / Việt Nam: Bình Định Vương Lê Lợi, Nguyễn Trãi, Lê Sát, Lưu Nhân Chú, Lê Liệt, Trần Lựu, Lê Văn An

Chỉ huy đối phương: Tổng binh An Viễn Hầu Liễu Thăng (Tử trận tại núi Mã Yên), Bảo Định Bá Lương Minh (Tử trận tại Cần Trạm), Thượng thư Lý Khánh (Tự vẫn tại Phố Cát), Đô đốc Thôi Tụ & Thượng thư Hoàng Phúc (Bị bắt sống tại Xương Giang) (10 vạn viện binh nhà Minh (đạo quân Quảng Tây) và 5 vạn quân đạo Vân Nam của Mộc Thạnh)

Diễn biến các giai đoạn chiến thuật (3 giai đoạn)

1. Giai đoạn 1: Hạ thành Xương Giang & Nhử Liễu Thăng vào ải Chi Lăng – Núi Mã Yên (Ngày 08/10 – 10/10/1427 (18 – 20 tháng 9 năm Đinh Mùi)) — Nghĩa quân Lam Sơn hạ thành Xương Giang ngay trước khi giặc tới. Tại biên giới Lạng Sơn, tướng Trần Lựu vừa đánh vừa giả thua từ ải Pha Lũy về Chi Lăng, nhử Tổng binh Liễu Thăng lọt vào ổ phục kích dưới chân núi Mã Yên và chém chết Liễu Thăng ngày 10/10/1427. Vị trí: Ải Chi Lăng – Núi Mã Yên (Lạng Sơn).
2. Giai đoạn 2: Truy kích liên hoàn tại Cần Trạm – Phố Cát (15/10 – 18/10/1427) (Ngày 15/10 – 18/10/1427 (25 – 28 tháng 9 năm Đinh Mùi)) — Phó tổng binh Lương Minh và Thượng thư Lý Khánh dẫn đại quân tiến xuống tiếp tục bị Lê Văn An, Lê Lý tập kích tại Cần Trạm và Phố Cát. Lương Minh bị chém chết tại trận, Lý Khánh tuyệt vọng tự vẫn. Vị trí: Khu vực Cần Trạm – Phố Cát (huyện Lạng Giang, dọc trục đường từ Chi Lăng về Xương Giang).
3. Giai đoạn 3: Trận quyết chiến Cánh đồng Xương Giang & Bắt sống Thôi Tụ – Hoàng Phúc (Ngày 03/11/1427 (Ngày 15 tháng 10 năm Đinh Mùi)) — Đô đốc Thôi Tụ và Thượng thư Hoàng Phúc cố dẫn tàn quân tiến đến thành Xương Giang nhưng thấy thành đã thuộc về nghĩa quân Lam Sơn, phải đắp lũy giữa đồng trống. Ngày 03/11/1427, nghĩa quân tổng công kích tiêu diệt 5 vạn tên, bắt sống Thôi Tụ, Hoàng Phúc cùng 3 vạn tù binh. Vị trí: Khu di tích Thành cổ Xương Giang (Phường Bắc Giang, tỉnh Bắc Ninh mới).

Kết quả & Ý nghĩa lịch sử

Toàn bộ 10 vạn viện binh của Liễu Thăng bị tiêu diệt và bắt sống; đạo quân Mộc Thạnh ở ải Lê Hoa nghe tin tháo chạy tán loạn. Tổng binh Vương Thông ở thành Đông Quan tuyệt vọng phải xin lập Hội thề Đông Quan (10/12/1427) rút quân về nước.

Đỉnh cao nghệ thuật quân sự "Vây thành diệt viện" và "Mưu phạt tâm công" của Lê Lợi – Nguyễn Trãi, chấm dứt 20 năm đô hộ tàn bạo của nhà Minh và khôi phục hoàn toàn nền độc lập của quốc gia Đại Việt.